समाचार विदेश

चिनियाँ परियोजनाहरु विवादित भएर अस्तव्यस्त बनेसँगै संकटमा सीपीईसी

चिनियाँ परियोजनाहरु विवादित भएर अस्तव्यस्त बनेसँगै संकटमा सीपीईसी

 

इस्लामावाद । चीन पाकिस्तान इकोनोमिक करिडोर (सीपिईसी) संकटको अवस्थामा पुगेको देखिन्छ। चिनियाँ लगानीका ठूला आयोजनालाई आवश्यक रकम जुटाउन समस्या भएपछि परियोजना नै बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन्। पाकिस्तान सरकारले सहज र द्रुत विकासको लागि गठन गरिएको प्राधिकरणलाई चिनियाँ लगानी उपलब्ध नहुने अवस्थामा परियोजना नै खारेज गर्ने जनाएको छ। 

बेइजिङले पूर्वाधार आयोजना निर्माणका लागि प्रतिबद्धता गरेको कोष पनि जारी गर्न सकेको छैन। यतिसम्म कि चिनियाँ कम्पनीलहरुले सीपीईसी परियोजनाहरूमा बक्यौता भुक्तानीको माग गर्दै विद्युत उत्पादन पनि रोकेका छन्। 

उच्च ब्यजमा लिएको सीपीईसी परियोजनाको ऋणसँगै यसको लागत पनि बढ्दै गइरहेको छ। कमजोर परियोजनाहरू र सीपीईसी पूर्वाधारमा चिनियाँ कम्पनीले देखाएको उदासिनताका कारण मेगा-प्रोजेक्टहरु 'सेतो हात्ती' मा परिणत भएका छन्। 

चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले सन् २०१३ मा बेल्ट एण्ड रोडको अवधारणा ल्याएका थिए। रोड इनिसिएटिभ बीआरआई विश्वव्यापी ध्यान तानेको सम्बन्धमा पाकिस्तानी सीपीईसी पनि बीआरआईको हिस्सा भएकोले चिनियाँ प्रतिबद्धताप्रतिको विश्वासमा पनि संकट सिर्जना भएक छ। बीआरआई अन्तर्गतको परियोजना सीपीईसीले पाकिस्तानको भाग्य परिवर्तन गर्न भनिएको थियो। पाकिस्तानलाई समृद्ध राष्ट्रमा परिणत गर्न सीपीईसी सहयोगी हुने बताइएको थियो। 

तर, चिनियाँ लगानीको परियोजनाले पाकिस्तानलाई थप ऋणको जालमा फसाउने काम गर्‍यो र पाकिस्तानको आर्थिक संकट थप चुलिँदै गयो। ‍६२ अर्ब अमेरिकी डलरको सीपीईसी मेगाप्रोजेक्ट ७-८ वर्ष बितिसक्दा पनि अघि बढ्ने नबढ्ने टुंगो लाग्‍न सकेको छैन। पाकिस्तानमा निराशा बढ्दै गएको छ। पाकिस्तानी मन्त्री अहसान इकबालले सीपीईसी, औद्योगिक क्षेत्र र विशेष आर्थिक क्षेत्रजस्ता महत्वपूर्ण परियोजनाहरूको सुस्त प्रगतिप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।  

धेरै राजनीतिज्ञ र विज्ञहरूले यसको सम्भाव्यताको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। सीपीईसी परियोजनाहरू र ऋण जालमा फसाउने सर्तहरूहरु अघि सारेर चीनले पाकिस्तानलाई आफ्नो चंगुलमा पारेको भन्दै उनीहरुले चिनियाँ लगानीप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका हुन्। अमेरिकाले यस्ते किसिमको सहयोगमा गरेमा पाकिस्तान सरकारले सीपीईसी खारेज गर्ने बारे पनि सोच्‍नसक्ने जनाएको छ। अब चिनियाँ कम्पनीहरूले चलिरहेको बिद्युत उत्पादन रोक्ने निर्णयले पाकिस्तानमा उर्जा संकट सिर्जना हुने देखिन्छ। 

१५ हजार ५ सय मेगावाट उर्जा उत्पादन हुँदा अभाव ६ हजार मेगावाटभन्दा बढी कटौती हुने गरेको थियो। अब फेरी भारीमात्रमा कटौती हुने देखिन्छ। चिनियाँ कम्पनीले १९८० मेगावाट अर्था ३७ प्रतिशतले विद्युत उत्पादन कटौती गर्ने निर्णय गरेका छन्। पाकिस्तानले तीन सय अर्ब रुपैयाँ भुक्तान गर्न बाँकी रहेकोले स्थापित क्षमताको ठूलो मात्रामा कटौती गर्दा पाकिस्तानमा उर्जना संकट सिर्जना हुने देखिन्छ। 

पाकिस्तानले सीपीईसी परियोजनाका लागि आफ्नो राजस्वको ठूलो हिस्सा ऋण तिर्न खर्च गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। सीपीईसी परियोजनाहरू ढिलाइ वा असफल भएका छन्। राजस्व उठाउनका लागि इस्लामावादले आफैलाई 'फिक्स'मा फेला पारेको छ। पाकिस्तान सरकारले शक्ति खाली नगरे पाकिस्तानलाई महत्वपूर्ण सीपीईसी परियोजनाहरू पूरा गर्न प्रयोग गरिने कोष होल्ड गर्ने धम्की दिँदै आएको छ।

कम्पनीहरूको बक्यौतामा ढिलाइ वा भुक्तान नगरेको कारणले इस्लामाबादको लागि यो निराशाजनक हुन सक्नेसमेत जनाइएको छ। सीपीईसी परियोजना मूल्यहरू शूट गर्न र तिनीहरूलाई ठूलो दायित्वमा परिणत गर्न सक्छ। पाकिस्तानको चालु खाता घाटा यसअघि नै १३.२ बिलियन अमेरिकी डलरमा पुगेको छ। चालु आर्थिक वर्षको नौ महिनामा ५–६ प्रतिशत हुने अपेक्षा गरिएको छ। 

देशको जीडीपीको ठूलो हिस्सा सीपीईसी कम्पोनेन्टहरुमा लगानी गर्ने गरेका छन्। यसले पाकिस्तानको आर्थिक समस्यामा थपिनेछ। एसियाली विकास बैंक (एडीबी)को प्रतिवेदनले मात्रै सीपीईसी परियोजना ल्याउन नसक्ने बताएको छ। ठूला संरचनात्मक सुधारहरू नभएसम्म इष्टतम परिणामहरू आउन नसक्ने पछिल्ला रिपोर्टहरुबाट सार्वजनिक भएका छन्। 

सम्भाव्यता लागतमा असहमतिको कारण चीनले कराची र पेशावर बीचको सबैभन्दा ठूलो रेलवे लाइन एमएल१ को लागि प्रक्रिया अघि बढाउन र बोलपत्र सुरु गर्न अनुमति दिएको छैन। एमएल १ धेरै थोरै सीपीईसी परियोजनाहरू मध्ये एक भएकोले इस्लामाबादलाई चिन्तित बनाएको छ। 

राजस्व उत्पन्न र सीपीईसी ऋणको भुक्तानी सहजीकरण गर्नका लागि रुस वा अन्य देशहरूबाट आर्थिक सहयोग जस्ता विकल्पहरू स्पष्ट पारेका छन्। सीपीईसीले आफ्नो भार हराएको संकेत गरेको हो। सीपीईसीलाई प्रभावित पार्ने अर्को गम्भीर मुद्दा पनि छ। जुन विभिन्‍न कारणले स्थानीयवासी र आतंककारीद्वारा कर्मचारीमाथि नियमित आक्रमण हुने गरेको छ।

विशेष