समाचार विदेश

भारतले चिनियाँ प्राविधिक कम्पनीहरूमाथि निगरानी बढाउँदै

भारतले चिनियाँ प्राविधिक कम्पनीहरूमाथि निगरानी बढाउँदै

एजेन्सी - भारत सरकारले मार्चको पहिलो सातामा चिनियाँ दूरसञ्चार कम्पनी हुवावेलाई कर छलीको आरोप लगाएको थियो। दिल्ली, गुरुग्राम र टेक हब, बेंगलुरुमा प्राविधिक उच्च कार्यालयहरूमा छापा मारिएको दुई हप्तापछि भारतले कर छलीकाे आराेप लगाएकाे हाे । चीन र भारतबीच २०२० एलएसी सीमा झडप पछि दुई देशहरूबीच लामो समयदेखि चलिरहेकाे तनावकाे क्रममा यस्ताे घटना सामुन्ने आएकाे हाे ।

गलवान उपत्यकाको घटना जुन २०२० मा चीन र भारत बीच साझा सीमामा भएको थियो, भारतीयहरूले यसको 'बहिष्कार चीन' अभियानलाई तीव्रता दिँदा प्रभाव र त्यसपछिका परिणामहरू देखा परेका थिए। झडप पछि दुई देशहरू बीचको तनाव उच्च रह्यो, र भारतले देशमा चीनको आर्थिक हितलाई कम गर्न नियमित कदम चाल्दै आएको छ, भारतले प्रायः देशमा चिनियाँ उपस्थिति राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि खतरा भएको संकेत गर्दै आएको छ।

विदेशी देशहरूमा चिनियाँ संस्थाहरूको सञ्चालनले सुरक्षा जोखिम खडा गरेको आरोप विनाकारण थिएन, किनकि हुवावेले चिनियाँ सरकारको लागि जासुसी गरेको आरोपमा पश्चिमी राष्ट्रहरूमा गहन छानबिन भइरहेको छ। कम्पनीकाे संलग्नता रहेकाे जासुसीको ठोस प्रमाण फेला पार्न बाँकी छ, अमेरिका, बेलायत, अष्ट्रेलिया र क्यानडा लगायत धेरै विश्व शक्तिहरूले हुवावेको प्रभाव र कामलाई आ-आफ्नो देशबाट बाहिर धकेल्न काम गरेका छन् ।

के चिनियाँ व्यवसायहरू साँच्चै खतरा उत्पन्न गर्छन्?
सन् २०१७ मा, चीनले राष्ट्रिय खुफिया कानून पारित गर्‍यो, जसले देशलाई चिनियाँ कम्पनीहरूद्वारा सङ्कलन गरिएको डाटामा सबै समावेशी नियन्त्रण र पहुँच गर्ने अधिकार दियो । अधिकांश व्यवसाय विशेष रूपमा ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रयोगकर्ताकाे आधारमा काम गरिरहेका छन् । संक्षेपमा, कानूनले सुनिश्चित गर्दछ कि आवश्यकता पर्दा खेरी सबै चिनियाँ संगठनहरूलाई सरकारको निर्देशनमा राज्यको जासुसीको उपकरणमा परिणत गर्न सकिन्छ ।

यो कानून चीनले अपनाएको नीतिसँग मेल खान्छ, किनकि बेइजिङले आफ्ना नागरिकहरूको जीवनलाई कडा निगरानी र नियन्त्रण गर्न जीवनका सबै क्षेत्रमा रणनीतिक योजनाअनुरूप काम गरिरहेकाे छ। हालैका वर्षहरूमा, सी जिनपिङको बढ्दो अधिनायकवादी शासन अन्तर्गत, चिनियाँ गुप्तचरहरू व्यवसायसँग राम्रोसँग जाेडिएकाे छ ।

पछिल्लाे समय चीनले विदेशमा आफ्नाे व्यवसाय खडा गरी त्यहाँ आफ्ना कार्यालय बनाएर खुफिया एजेन्टहरूलाइ पालिरहेकाे छ। हुवावेका एक पूर्व कर्मचारीले भने, “सबैले राज्यको कुरा सुन्नुपर्छ। प्रत्येक व्यक्ति। प्रत्येक कम्पनी र प्रत्येक व्यक्ति, र तपाईं यसको बारेमा कुरा गर्न सक्नुहुन्न। तपाईलाई मन परेन भन्न मिल्दैन। त्यो मात्र चीन हो।"

विश्वमा हुवावेको स्थान द्रुत रूपमा घट्दै 
हुवावे विश्वभरका अधिकांश देशहरूमा राष्ट्रिय सुरक्षा सम्बन्धी बहसको विषय बनेको छ। चिनियाँ ब्रान्ड दूरसञ्चार उपकरणको विश्वको अग्रणी निर्माता हो ।

विश्व बजारमा २९ प्रतिशतको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा हो। यसको ठूलो बजारको बावजुद, देशहरूले अब चिनियाँ सरकारसँग कम्पनीको सम्बन्ध र सम्भावित विनाशको कारणले आफ्नो महत्वपूर्ण पूर्वाधारहरूमा हुवावेको उपस्थिति घटाउन थालेका छन्, यदि बेइजिङले त्यसो गर्ने छनोट गरेमा विनाश हुन सक्छ।

हुवावे स्मार्टफोन र ल्यापटप जस्ता उपभोक्ता उपकरणहरूकाे निर्माणमा पनि संलग्न छ, तथापि, यसको वास्तविक डोमेन मुख्य पूर्वाधार उपकरणहरूको उत्पादन हो, जसले नेटवर्क भित्र डाटा प्रसारण गर्दछ। अनिवार्य रूपमा, उपकरणहरू कुनै पनि नेटवर्कको विभिन्न भागहरूमा डेटा कसरी यात्रा गर्दछ भनेर जिम्मेवार हुन्छ — चिन्ताको कुरा यो हो कि भर्चुअल नेटवर्कमा उपस्थित सबै डेटा यस हुवावे गियर मार्फत जान्छ।

हुवावे क्यानडाका उपाध्यक्ष अलिखान वेल्शीले विगतमा सार्वजनिक रूपमा दावी गरेका छन् कि कम्पनीको कुनै नियन्त्रण छैन, वा आफ्ना ग्राहकहरूले उनीहरूले उपलब्ध गराएको प्रविधि कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने बारे अन्तरदृष्टि छ, अफ्रिकी महाद्वीपमा डाटा उल्लङ्घनका घटनाहरू फेला परेका छन्। ग्राहकहरूबाट अन्यत्र अज्ञात सर्भरहरूमा फनेल गरिएको - घटनाहरू जुन कम्पनीको जानकारी बिना भएको हुन सक्दैन।

यसबाहेक, हुवावेका संस्थापक, रेन झेंगफेई पिपुल्स लिबरेसन आर्मी (पीएलए), इन्जिनियरिङ कर्पोरेशनमा प्राविधिक श्रेणीका पूर्व उपनिर्देशक छन्। चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीसँग रेनको प्रत्यक्ष सम्बन्धले उपभोक्ता राष्ट्रहरूलाई चिन्तित बनाएकाे छ । चिनियाँ साइबरसुरक्षा कार्यक्रमको मुख्य लक्ष्य "पूर्ण कभरेज" हो भन्ने ज्ञानले हुवावे महत्वपूर्ण पूर्वाधारको हिस्सा भएका अन्य देशहरूमा आफ्नाे उपस्थिति बढाएकाे छ । यसले सिर्जना गर्ने सुरक्षा जोखिमको बारेमा त्यहाँका सरकार अहिले चिन्तित भएका छ ।

भर्खरै, पाँच राष्ट्रहरू मध्ये दुई, अमेरिका र अष्ट्रेलियाले हुवावेलाई तिनीहरूको चलिरहेको फाइभजी परीक्षणहरूमा भाग लिन पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध लगाएकाे छ । यसैबीच, लन्डनले सन् २०२७ सम्ममा देशभरि नै घरेलु रूपमा उत्पादन हुने सबै Huawei उत्पादनहरू प्रतिस्थापन गर्ने गरी कदम चालेकाे थियाे ।

देशमा हुवावे र चिनियाँ हितहरूमा भारतको कदम तर्फ भारतले चिनियाँ कम्पनीलाई खुला रूपमा प्रतिबन्ध नलगाइ अविश्वासकाे आफ्नाे सुक्ष्म बयान दिएकाे छ ।

सन् २०२१ मा फाइभजी ट्रायल सहभागीहरूको सूचीबाट चिनियाँ व्यवसाय, हुवावे र जेडटीई छोड्दा अविश्वासको आफ्नै सूक्ष्म बयान दियो। यद्यपि , यो कदमले कम्पनीहरूलाई आफ्नो उपकरणहरू अन्य फाइभजी नेटवर्कहरूमा उपलब्ध गराउनबाट रोक्दैन।

भारतीय दूरसञ्चार क्षेत्रले पनि सुरक्षा चिन्तालाई उद्धृत गर्दै हुवावेमा आफ्नो निर्भरता कम गर्ने प्रयास गरिरहेको छ, जस्तै मार्च २०२२ मा भोडाफोन, आइडिया नेटवर्कले आफ्नो दूरसंचार नेटवर्कका केही भागहरूमा नोकियाको साथ हुवावे उपकरणहरू बदल्ने घोषणा गरेको थियो।

चिनियाँ व्यवसायहरूले भारतीय बजारलाई विस्तार गर्नको लागि सबैभन्दा आशाजनक भएको मूल्याङ्कन गरे पनि चिनियाँ फर्महरूलाई गेट किप गर्ने राज्यका कार्यहरूले व्यापारको सम्भावनालाई ठूलो मात्रामा अपांग बनाएको छ। २०२० देखि बढेको सीमा विवादले भारतलाई रक्षात्मक अवस्थामा राखेको छ, देशले आफ्नो "बहिष्कार चीन" नीति कार्यान्वयन गर्न गणनात्मक कदम चालेको छ, र चिनियाँ व्यवसायलाई देशबाट बाहिर धकेलिरहेको छ। सन् २०२० मा भारतले सीमा विवादपछि ५९ वटा चिनियाँ मोबाइल एपमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

यो भारतमा यस प्रकारको प्रतिबन्धहरू मध्ये पहिलो हो, जसमध्ये पछिल्लो फेब्रुअरी २०२२ मा आएको थियो, जसले प्रतिबन्धित चिनियाँ एपहरूको अन्तिम संख्या २२० भन्दा बढी लिएको थियो। प्रतिबन्धित अनुप्रयोगहरूको सूचीमा बाइटडान्सको टिकटक जस्ता धेरै लोकप्रिय एपहरू समावेश छन्।

चिनियाँ एप्लिकेसनमाथिको प्रतिबन्ध सुरक्षाको कारण देखाउँदै लागू गरिएको थियो र सरकारले उनीहरू "भारतको सार्वभौमसत्ता र अखण्डता, भारतको रक्षा, राज्यको सुरक्षा र सार्वजनिक व्यवस्थामा प्रतिकूल असर पार्ने कार्यमा संलग्न रहेको" बताएको थियो। यी एपहरूबाट प्रयोगकर्ताको डाटा चीनको सर्भरहरूमा पठाइन्छ, जहाँ यसलाई सम्भावित रूपमा छानबिन गरिन्छ र नागरिकहरूको प्रोफाइलिङका लागि विश्लेषण गरिन्छ । त्यस्ता कार्यहरू महाशक्तिका लागि अज्ञात क्षेत्र होइन, किनकि देशमा अल्पसंख्यकहरूको निगरानी र प्रोफाइलिङको प्रमाणले प्रायः समाचार बनाइसकेको छ - एउटा कार्य, जसमा हुवावे पनि संलग्न रहेको पाइएको छ।

चिनियाँ व्यवसायीहरूले भारतीय उपभोक्ताहरूलाई गुमाएकाे कुनै नराम्रो नतिजा भोगेको जस्तो देखिदैन, तर यसले भारतीय एप विकास उद्योगलाई फस्टाउन दिएको छ। फोन प्रयोगकर्ताहरूको सन्दर्भमा भारतीय बजार विश्वको दोस्रो ठूलो भएकोले, भारतीय आविष्कारकर्ताहरूले प्रतिबन्धित एपहरू प्रतिस्थापन गर्न र पूर्व-अवस्थित बजारमा पुँजीकरण गर्न सजिलैसँग घरेलु बृद्धितर्फ अग्रसर हुन सफल भए।

एप प्रतिबन्ध जस्तै, भारतले पनि महामारी र आपूर्ति शृङ्खलाको अवरोधका कारण चीनमा आफ्नो व्यापक निर्भरता कम गर्ने आकांक्षा व्यक्त गरेको छ, र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, दुई छिमेकीहरू बीचको अवस्था। नयाँ दिल्लीले कथित रूपमा चीनमाथिको व्यापार निर्भरता कम गर्न दीर्घकालीन आकस्मिकताहरू विचार गरिरहेको छ। यद्यपि, आधिकारिक तथ्याङ्कले सन् २०२१ सम्म व्यापार निरन्तर बढ्दै गएको देखाउँछ, जुन १२५.६ बिलियन अमेरिकी डलरको सर्वकालीन उच्च बिन्दुमा पुगेको थियाे।

भारतले आफ्नो देशमा चिनियाँ उपस्थिति अनिवार्य रूपमा जरैदेखि उखेल्ने आशा राखेको खण्डमा लामो बाटो तय गर्न बाँकी छ - त्यसो गर्न व्यवस्थापन गर्नु वास्तविक चुनौती हुनेछ। चीनको टेनटेकलहरू विश्वभर टाढा र गहिरो जराहरू छन्। विदेशी राष्ट्रहरूमा यसको ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय संलग्नता उन्मूलन गर्न अपेक्षित भन्दा कठिन र महँगो हुन सक्छ।

विशेष