कभर स्टोरी मेरो परिवार मेरो कथा

राजनीतिमा लागेकी तेस्रो लिङ्गी मोनिका भन्छिन् –‘यो देशको प्रधानमन्त्री भएरै छाड्छु’

राजनीतिमा लागेकी तेस्रो लिङ्गी मोनिका भन्छिन् –‘यो देशको प्रधानमन्त्री भएरै छाड्छु’

 

कैलालीको लम्कीदेखि काठमाडौं आएकी तेस्रो लिङ्गी मोनिका शाही राप्रपाकाे महाधिवेशन स्थल भृकुटीमण्डपमा अत्यन्तै ब्यस्त देखिन्थिन् । उनी राप्रपाको महाधिवेशनमा भाग लिन लागि कैलालीको लम्की, चुवादेखि काठमाडौं आएकी हुन् ।

जनयुद्धको बेला माओवादी पीडित बनेकी उनी नेपालमा नागरिकता र राहदानी लिने पहिलो तेस्रो लिङगी हुन् । करातेमा स्वर्णपदक जितेर उनले आफूलाई खेलाडीको रुपमा समेत चिनाएकी छिन् । राप्रपामा सक्रिय रहेकी शाहीसँग नेपालआजका सागर बुढाथोकीले गरेको कुराकानीकाे सम्पादित अालेख । ‘राजनीतिमा कहिलेदेखि ?’ उनलाई यो र यस्तै प्रश्न धेरैले तेस्र्याइरहन्छन् । राजनीतिमा 'म' भर्खरै लागेको हैन भन्दाभन्दै थाक्छिन् । ‘म राजनीतिमा विद्यार्थीकालदेखि नै लागेकी हुँ, गाउँ, वडा, नगर, क्षेत्र, जिल्ला हुँदै केन्द्रमा आएकी छु ।’ उनले यस्तै उत्तर दिन्छन् । उनी सबै ठाउँमा चुनिएर, छानिएर, सबैले सहयोग गरेर यो स्थानसम्म आउन सफल भएकी हुन् । एक्कासी राजनीतिमा आएकी हैनन् । मोनिका कैलालीबाट केन्द्रीय सदस्य बन्न काठमाडौं आएकी हुन् ।

उम्मेदारी दर्ता गरेपनि फिर्ता गरिन् । उनलाई अध्यक्ष कमल थापाले मनोनित केन्द्रीय सदस्य बनाउने वाचा गरेकोले उमेदारी फिर्ता लिनुको कारण खोलिन् । ‘कमल थापालगायत सबै नेताहरुले मनोनित केन्द्रिय सदस्य बनाउने कुरा गर्नुभएको छ, त्यसैले उम्मेदारी फिर्ता लिएँ ।’

उनी २०४६ साल विद्यार्थी जीवनदेखि नै राजनीतिमा लागेपनि ५४ सालबाट सक्रिय रुपमा लागेको बताउँछिन् । समलिङ्गी, तेस्रो लिङ्गी र अल्पसंख्यक नेपालीहरुले अधिकार पूर्णरुपमा प्राप्त गर्न नसकेका कारण उनीहरुको हक अधिकारको सुरक्षाका लागि आफू राजनीतिमा लाग्नु परेको बताइन् । उनी आफैँ तेस्रो लिङ्गी भएका कारणले पनि यस्ता धेरै समस्या भोगिसकेकी छिन् । तेस्रो लिङ्गीले अवसर पाए जेपनि गर्न सक्छन् भन्ने देखाउन राजनीति आवश्यक रहेको उनको ठम्याइ छ । ‘आफू जस्ता मानिसहरुको अधिकारको आवाज उठाउन राजनीतिमा लागेँ ।’ मोनिका भन्छिन्– ‘तेस्रो लिङ्गीले अवसर पाए जेपनि गर्न सक्छन् भन्ने प्रमाणित गर्न म लामो समयदेखि राजनीतिमा संर्घष गर्दैछु ।’

‘हिमालयन हिरो’ विनोद शाहीको संर्घषदेखि आत्महत्याको प्रयाससम्म

तेस्रो लिंगीहरुलाई अन्य लिङ्गको तुलनामा राजनीतिमा हेर्ने दृष्टिकोण फरक भएको उनको अनुभव छ । उनी राजनीतिमा भाषण गर्न मात्रै नआएकाले सानातिना कुराहरुलाई मतलब नराख्ने बताइन् । आफू राजनीतिमा आउनूले नेपालका मात्रै नभएर विश्वकै तेस्रो लिङगीहरुको सम्मान हुने उनको धारणा छ । उनी राप्रपा नेपाल पार्टीको एक्लो तेस्रो लिङगी पनि प्रतिनिधी हुन् । ‘राप्रपा नेपालले तेस्रो लिङ्गीहरुको सम्मान र मेरो पार्टीप्रतिको समर्पण हेरेर मलाई केन्द्रीय सदस्यमा चुन्न लागेका हो ।’ उनले थपिन्– ‘अहिलेसम्मको त्याग र राजनीति संर्घषलाई सबै नेपालीहरुको सम्मानताको लागि योगदान गर्नेछु ।’ उनको राजनीतिमा लाग्नूको उद्देश्य सामान्य छैन । १४ हजार ९ सय तेस्रो लिङ्गीलाई अधिकार दिलाउन मात्रै पनि राजनीतिमा नलागेको बताउँछिन् । राज्यले अवसर दिए आफूमा प्रधानमन्त्री बनेर देश चलाउन सक्ने क्षमता रहेको उनले खुलासा गरिन् । ‘हामी तेस्रो लिङ्गीहरु प्रधानमन्त्री हुन सक्छौँ । राष्ट्रपति हुन सक्छौँ । सभामुख हुन सक्छौँ । तर, त्यसका लागि सरकारले कानुन बनाउनुप¥यो ।’ उनी तर्क पेश गर्छिन्– ‘अहिले महिला राष्ट्रपति, महिला सभामुख र महिला नै प्रधानन्याधिस छन् । महिला सक्छन् भने तेस्रो लिङ्गी किन सक्दैनन् ?’ महिलाभन्दा तेस्रो लिङ्गीहरु स्वतन्त्र हुने उनको बुझाई छ ।

‘हामीले बिहे गर्नु परेको छैन, पारिवारिक तनाव लिनू परेको छैन, मर्दा पनि रुने कोही हुदैनन् ।’ उनले थपिन् – ‘त्यसैले हामी देशको लागि शहिद हुन सक्छौ ठूलो त्याग गर्न सक्छौ । यस्तै त्यागी मान्छे प्रधानमन्त्री भयो भने देशको विकाश हुन सक्छ ।’ लामो संर्घषले गर्दा आत्मविश्वासी बनाउन र राजनीति राजनीति बुझ्न सहयोग गरेको बताइन् । आफू घरभित्रै बस्ने र केही नगर्ने हो भने तेस्राे लिङ्गीहरुले अधिकार प्राप्त गर्न नसक्ने उनको तर्क छ । महिलाभन्दा तेस्रो लिङ्गी शारीरिक रुपमा बलिया हुने हुनाले उनीहरु सेनाप्रहरीमा पनि जान पाउनु पर्ने उनको माग छ । तेस्रो लिङ्गी महिलाभन्दा क्षमतावान भएकोले प्रधानमन्त्री, राष्ट्रपति, सभामुखका साथै प्रधानन्याधिसलगायतका स्थानमा पनि तेस्रो लिङ्गीले प्रतिनित्व गर्न पाउनु पर्ने उनको राजनीतिक एजेण्डा भएको बताइन् । उनी राप्रपा नेपालमा सुरुवाती चरणमा लाग्दा माओवादी जनयुद्धमा होमिएको थियो । राजाको पक्षमा लागेको भन्दै उनलाई माओवादी कार्यकताएले बीच सडकमा ल्याएर दिउँसै कपाल मुड्यो । माओवादीले पूरै कब्जा गरेको हुनाले पुलिस प्रशासन कोही थिएन । गाउँलेहरु बोल्न सक्दैनन् थिए ।

एउटै खुट्टाले ३७ जिल्ला साईकल यात्रा गरेका यमलाल भन्छन्–‘अपांग भनेर गाडीबाटै खसालीदिन्थे’ (भिडियोसहित)

त्यतिबेला उनलाई माओवादीले एकहप्तासम्म घरपरिवारबाट सम्र्पकविहीन बनायो । माओवादीले दिएको यातना स्मरण गर्दै उनले भनिन् – ‘बन्दुकको कुञ्जोले हिर्काउथे । राप्रपा भएकै कारणले मैलै धेरै नै यातना पाएँ । अरु गल्ती केही थिएन् । भो ! यसको बारेमा अरु कुरा नगराैँ ।’ उनका गह भरी आँशु छचल्किए । उनी अहिले तेस्रो लिङ्गी र अपांगहरुको लागि बिधान बनाउने लागि पर्ने बताउँछिन् । समग्र अल्पसङ्ख्यक नेपालीको हितमा काम गर्ने उनको सोच छ ।


‘समलिङ्गीहरुले नागरिकता र राहदानी तेस्रो लिङ्गीकै रुपमा पाउनुपर्ने माग थियो । त्यो माग पूरा भएको छ ।’ नगरिकता, राहदानी प्राप्ति पछिको उनको नयाँ माग भनेको समलिङ्गीले विवाह गर्न पाउने हो । उनी अगाडि थप्छिन् ‘अब हामीले समलिङ्गी विवाह गर्न पाउनुपर्छ भन्ने माग छ । त्यो माग कार्यन्वयन गराउन लागि पर्ने छु ।’


मनोज थिए्, यसरी बनिन् मोनिका जब उमेर बढ्दै गयो, उनको व्यवहार रुपमा तालमेल मिलेन् । केटीको लुगा लगाउन मन लाग्थ्यो । तर, उनी केटा थिए । मनोज भनेर सबैले बोलाउँथे । अरुले मनोज नै भने पनि उनी जवान केटा देख्दा केटासँगै आर्कषित हुन्थिन् । समाजलाई छलेर केटासँग प्रेम भएको ब्यक्त गर्न सक्दिनन् थिइन् । साथीभाइ उनलाई हेप्थे । बचन लाउंथे । उनी बाध्य भएर सहन्थिन् । साथीहरुले जिस्काउँदा–जिस्काउँदै उनलाई आफ्नै परिवारकोले पनि जिस्काउन थाले । सबैले हिजडा भनेर जिस्काउँदा उनलाई आत्महत्या गरुझै हुन्थ्यो । उनकै कारणले उनको परिवारले पनि समाजबाट अपहेलित हुनुपरेको थियो । शुरुमा त उनलाई ‘म मात्रै किन यस्तो ?’ भन्ने लाग्थ्यो । मनमा कुरा खेलिरहन्थ्यो । कसैलाई भन्यो भने अपमानित भइएला भन्ने डर हुन्थ्यो । उनी घरपरिवार र समाजबाट नितान्त एक्लीजस्तै भइसकेकी थिइन् ।

यी हुन् अमेरिकामा मृत्यु भएका नेपालीहरु, मुख्य कारण हत्या, आत्महत्या र सवारी दुर्घटना

पछि उनले आफूजस्ता अरु हजारौंको संख्यामा हुन्छन भन्ने थाहा पाइन् । त्यो थाहापाएपछि उनलाई आफू तेस्रो लिङ्गी भएकोमा पीर लागेन् । उनी पिंजडाबाट मुक्त भएको चरी जस्तै भइन् । अब त उड्न सक्छु भन्ने आत्मविश्वास पैदा भयो । तेस्रो लिङ्गी भएकै कारण उनलाई विद्यालयमा पढ्नसमेत अफ्ठयारो भयो । केटा नाम भएपनि उनी केटी थिइन् । केटीसँगै बस्न चाहन्थिन् । तर, विद्यालय प्रशासनले केटासँग बसाउँथ्यो । त्यही कारणले उनी साथीभाइको बीचमा मजाकको पात्र बनिरहिन् ।


तेस्रो लिङ्गीहरुको पक्षमा काम गर्ने सस्था ब्लु डाइमण्ड सोसाइटी बारेमा उनले सुनेकी थिइन् । उनी त्यही सस्थाको सम्पर्कमा आइन् । त्यहाँ उनले आफ्रजस्तै धेरैलाई भेटिन् । पहिचान लुकाएर लुक्दैन भन्ने साहास बटुलिन् । तेस्रो लिङ्गी हुनु कुनै रोग होइन, प्राकृतिक कुरा हो भन्ने वैज्ञानिक आधार बुझन पाइन् । आफ्नै पहिचानका आधारमा नागरिकता लिन पाइने जानकारीसमेत पाइन् । उमेर पुगेपछि नागरिता लिन जिल्ला प्रशाशन कार्यलय पुगिन् । नागरिकताको फममा तेस्रो लिङगी भनेर लेखिदिइन् । उनको आवेदन कार्यालयका लागि असमान्य बनिदियो । कुरा प्रमुख जिल्ला अधिकारीकोसम्म पुग्यो । प्रजिअले तेस्रो लिङ्गीको प्रमाण प्रस्तुत गर्न भने ।

मालपोत कार्यालयः घुस नदिइ काम गराउँछु भनेर नचिताए पनि हुन्छ

उनकै सामु प्रजिअले कतिको नागरिकता प्रमाणित गरे । तर, कसैलाई लिङ्गको प्रमाण देखाउन भनेनन् । उनले राज्यबाटै विभेदको महशुश गरिन् । तर, हरेश खाइनन् । उनले ‘मेरो लिङ्गको बारेमा मभन्दा ठूलो प्रमाण के हुन्छ ?’ भन्ने प्रश्न प्रशासन समक्ष तेस्र्याइन् । उनको कारणले कार्यालयमा बहश नै चल्यो । अन्ततः उनले तेस्रो लिङ्गीका रुपमा नागरिकता पाइन् । झमेला गरेर भएपनि उनको नागरिकता बन्यो । अब राहदानी बनाउनुपर्ने भयो । राहदानी बनाउँदा उस्तै झण्झट । हरेक ठाउँमा स्पष्टिकरण दिनुपर्ने । प्रशासनले नागरिकता दिएपनि परराष्ट्र मन्त्रालयको राहदानी विभागले थप प्रमाण खोज्थ्यो । कर्मचारीहरुको आँखा ‘तेस्रो लिङ्गी’ लेखेको ठाउँमा पुग्दा बित्तिकै अर्कै भावमा प्रस्तुत हुन्थे । धेरै प्रयासपछि उनले राहदानी पाउने भइन् । जेण्डरमा लेखियोः ओ । अर्थात अदर । महिला पनि होइन, पुरुषपनि होइन । ऊ अन्य हो । अन्य हुनुपनि पहिचान हो । ओ को राहदानी पाउँने उनी पहिलो नेपाली हुन् । पहिलो हुँदाको खुशी जति छ त्यसका लागि संर्घष गर्दाको पीडा उति नै । उनीपछि ओ राहधानी पाउने धेरै भइसके । उनले बाटो खोलिदिएपछि अरुका लागि हिड्न सजिलो भएको छ । अहिले तेस्रो लिङ्गीको कानुन बनेको छ । आफूहरुको संर्घषका कारण तेस्रो लिङ्गीमैत्री संविधान र कानुन बनेकोमा मोनिकालाई गर्व लाग्छ । अधिकार पाउन संर्घष गर्नुपर्दोरहेछ । उनको अनुभव यसै भन्छ । ‘धेरैका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्न सफल भएकोमा गर्व लाग्छ ।’ उनले सुनाइन् ।

मोनिका बन्न मनोजले झेलेको महाभारत

मोनिकाको बुवाआमा छैनन् । २० वर्षअधि बुवा र १० वर्षअघि उनको बुवाआमा बिते । बुबाआमा जीवनको उत्तराद्र्धमा रहँदा मोनिका पहिचानका लागि संर्घष गर्दै थिइन् । ४० वर्ष पुगेकी उनी अहिलेपनि संर्घषको मैदानमा छिन् । भन्छिन्– ‘म प्रधानमन्त्री भएरै छाड्छु । हामी जस्तो तेस्रो लिङ्गी राष्ट्रप्रमुख हुनु कुनै नौलौ कुरो होइन, किनकि हामीसँग पनि क्षमता छ ।’

  • सागर बुढाथाेकी 

 

monika shahi तेस्रो लिङ्गी माेनिका शाही राप्रपा